پرسش و پاسخ شرعی پیرامون خمس

مجموعه ی حاضر از هزاران پرسش شرعی در خمس
از محضر فقیه بزرگوار حضرت آیت الله العظمی دوزدوزانی تبریزی است
که می تواند راهگشای سوالات مقلدان و مومنان باشد.

1- کسی ملک یا سرقفلی را معامله نموده، ولی در سر سال خمس این معامله را نداده و اکنون می خواهد تخمیس کند. آیا قیمت اولی کافی است یاقیمت فعلی را باید تخمیس کند؟
ج: قیمت اول در تخمیس کافی نیست، مگر این که وجه معامله از سال قبل باشد.


۲- شخصی از پول مخمس یا از درآمد خود که هنوز تخمیس آن واجب نشده، مثلاً صد اصله نهال قلمه می خرد ومی کارد تا پس از پانزده سال که زمان فروش آنها شد، آنها را بفروشد و درآمد آنها را در ضروریات زندگی از قبیل خوراک و پوشاک و… مصرف کند.
الف) آیا هر سال که این نهال ها نمو می کنند، خمس به آنها تعلق می گیرد یا نه ؟
ب) در صورت تعلّق خمس چون تخمیس هر ساله قدری مشکل می شود، آیا جایز است در موقع فروش آنها را تخمیس کرد؟
ج: الف و ب: تخمیس در موقع فروش کافی است.


۳- امروزه جوانان برای ازدواج یا خرید مسکن پولی پس انداز می کنند که بخشی از آن چند سال می ماند. آیا به این پولها خمس تعلق می گیرد؟
ج: بلی به این پس اندازها خمس تعلق می گیرد.


۴- جهت رفتن به حج پولی پرداخت کرده ایم که در بانک می ماند و در صورت انصراف آن را باز می گردانند. آیا به این پول خمس تعلق می گیرد؟
ج: اگر سال گذشته، پرداخت خمس آن واجب است و اگر در اثنای سال این پول را گذاشته اید در سرسال خمسی باید خمس آن را محاسبه کنید.


۵- فرض بالا در مورد موبایل و بعضی کالاها یا خدمات دیگر هم وجود دارد. خواهشمند است چگونگی خمس آنها را بیان فرمایید.
ج: مثل فرض قبل پرداخت خمس لازم است.


۶- در دوران حکومت شوروی سابق، اکثر مردم در جمهوری های تحت حاکمیت آن از مسأله ی خمس خبری نداشته و با همان پولهایی که خمسش پرداخت نشده بوده ، زمین خریداری کرده ساختمان به پا کرده اند.
الف) حکم این ساختمانها چیست؟
ب) نماز در این چنین خانه هایی چه حکمی دارد؟
ج: نماز خواندن بلکه مطلق تصرف در چنین املاکی جایز است.


۷- در بین مردم شایع است که بعضی از مساجد و حسینیه ها با پولی ساخته شده که خمسش پرداخت نشده است و یا پول آن ها از راه حرام کسب شده ، عبادت در این مکان ها چه حکمی دارد؟
ج: اشکالی ندارد.


۸- شخصی تعدادی گوسفند وگاو شیرده نگه می دارد برای استفاده از شیر و پشم آنها، آیا اینها مؤونه حساب می شوند یا نه؟
ج: بعید نیست مؤونه باشد و احتیاط مستحب تخمیس آنها است.


۹- لطفأ معنای مؤونه را بیان فرمایید؟
ج: مؤونه بر دو نوع است:
الف) مخارجی که برای به دست آوردن سود صرف می شود، مثل کرایه واجاره و.. یا آلاتی که از بین می روند و فرسوده می شوند.
ب) چیزهایی که برای خود و خانواده ی فرد مورد احتیاج است، مثل خوراک و پوشاک و مخارج مسافرتهای زیارتی وسیاحتی حلال و اموالی که در تصدُق و هدیه می دهد و آنچه در زندگی به آن احتیاج دارد، اعم از مایحتاج داخل خانه یا بیرون آن مثل وسیله ی نقلیه و امثال آنها و مخارج ازدواج و…


۱۰- شخصی یک میلیون تومان پول جمع کرده و هنوز سال بر آن نگذشته است می خواهد آن را سرمایه ی کسب خود قرار دهد، ولی اگر خمس آن را بدهد نمی تواند زندگی خود را اداره کند، آیا به این سرمایه خمس تعلق می گیرد یا نه؟
ج: بنابر اقوی تخمیس آن لازم است و اگر فعلأ امکان پرداخت نداشته باشد، در وقت امکان باید پرداخت کند و از حاکم شرع اجازه بگیرد.


۱۱- کسی که سال خمسی (حول) دارد ، اگر در بین سال فوت نماید ، آیا واجب است خمس چند ماهی که از سال گذشته است، از مال او اخراج شود یا نه؟
ج: به نظر ما احتیاطاً خمس بعد از تمام شدن سال واجب می شود، چنانچه در مسأله ۱۷۷۵ توضیح المسائل بیان شده است. پس اگر شخصی در بین سال فوت نماید، احتیاطاً تخمیس لازم است.


۱۲- آیا تخمیس مال بر اطفال واجب است و بنابر اینکه واجب باشد آیا لازم است ولی طفل خمس منافع را جدا نموده به حاکم شرع بدهد؟
ج: وجوب خمس بر اطفال معلوم نیست، گر چه احوط این است که بعد از بلوغ خمس مال خود را پرداخت کنند.
۱۳- آیا لازم است خمس را به مرجع تقلید پرداخت کرد؟
ج: در سهم سادات جایز است صاحبان خمس خودشان آن را به سادات مستحق پرداخت کنند، بلکه اگر احساس کنند که بعضی سادات گرفتار مشکل زندگی هستند لازم است سهم سادات را در همان محل صرف نموده و به حوزه های علمیه نفرستند. اما در سهم امام(ع) لازم است از مراجع تقلید جامع شرایط در مصرف آن اجازه بگیرند، البته اگر مورد مصرف اختلافی شد، باید از مرجع تقلید خود کسب تکلیف کنند یا به ایشان برسانند و بهتر است سهم امام(ع) را به مرجعی که مراعات احتیاط می کند بپردازند .


۱۴- آیا می شود سهم امام(ع) را به حساب مالیات ریخت؟
ج: خیر، جایز نیست.


۱۵- چیزهایی که جزء مؤونه بوده وحالا از مؤونه بودن خارج شده ، مثلأ زنی زیور آلاتی داشته که حالا از آن ها هیچ استفاده ای نمی کند و یا زمانی کتابی را لازم داشته و مطالعه می کرده اما حالا مطالعه نمی کند و یا در خانه ای زندگی می کرده و حالا از آن خانه استفاده نمی کند و مثلأ در خانه ی پسرش زندگی می کند ، آیا در این موارد لازم است خمس آنها پرداخت شود؟
ج: در موارد مذکور و امثال آنها لازم نیست خمس پرداخت شود، گرچه احوط پرداخت است.


۱۶- کسی مالش تخمیس شده ولی حاکم شرع یا وکیلش به مقداری با او مصالحه نموده یا دستگردان کرده و به مالک پس داده است، آیا ذمه ی چنین شخصی بری می شود یا نه؟
ج: اگر آن شخص در حین مصالحه قادر به پرداخت تمام خمس بوده، مصالحه یا دستگردان صحیح نیست و باید مقدار باقی مانده را پرداخت نماید و مقدار واقعی خمس را ادا نماید و اگر امکان پرداخت نداشته باشد دستگردان مانعی ندارد.


۱۷- شخصی مبلغی وام گرفته است اگر بدون اینکه در آن تصرف کند یکسال از آن گذشته باشد یا جنسی در مقابل آن بخرد وآن جنس موجود باشد، آیا سر سال خمس به آن تعلق می گیرد؟
ج: خمس به قرض تعلق نمی گیرد و اگر جنسی را به قصد تجارت خریده و قیمت آن در سر سال ترقی کرده، به اضافه قیمت آن خمس تعلق می گیرد.


۱۸- آیا خمس به هدیه تعلق می گیرد؟
ج: اگر هدیه مختصر و غیر مهم باشد، خمس به آن تعلق نمی گیرد.


۱۹- آیا مالی که پدر به فرزند نا بالغ خود هبه می کند، خمس دارد؟
ج: اگر هدیه مالی مورد اعتنا باشد، خمس تعلق می گیرد و به کودک نابالغ خمس تعلق نمی گیرد.


۲۰- اشخاصی که از طرف مراجع تقلید اجازه ی دریافت سهم مبارک امام یا سهم سادات و زکوات را دارند ، آیا می توانند با پرداخت کننده ی خمس- با وجود اینکه قدرت بر ادای آن دارد – به مقدار کمتر مصالحه کنند (مثلأ یکصد هزار تومان را به پنجاه هزار تومان مصالحه کنند) یا آن را دستگردان نموده و به صاحبانش بر گردانند یا چنین کاری جایز نیست؟
ج: این کار مطلقأ صحیح نمی باشد، بلی اگر شخصی که وجوهات شرعیه بر او واجب شده فعلأ قادر بر ادای حقوقی که بر ذمه دارد نباشد، جایز است حاکم شرع زکات وخمس را از او بگیرد و به عنوان خمس و زکات به او بر گرداند تا ذمه اش را بری کند.


۲۱- کسانی که حقوق شرعیه پرداخت می کنند، گاهی درخواست تخفیف و ارفاق می نمایند ، آیا اجازه می فرمایید مخصوصأ در افرادی که اگر به آنها تخفیف داده نشود از پرداخت آن حقوق منصرف می شوند، مقداری تخفیف داده و به مقدار کم مصالحه کرد؟
ج: در مواردی که وجوهات یقینا ً واجب شده به هیچ وجه اجازه نمی دهیم و جایز نیست که به کم مصالحه کرد و حاضر نبودن بعضی از افراد به ادای حقوق واجب مجوز تخفیف و مصالحه به کم نمی شود، بلی مصالحه از طرف مجتهد جامع الشرایط یا وکیل مجتهد در صورتی جایز است که تعلق وجوهات یا مقدار آن مشکوک باشد.


۲۲- در فرض سؤال قبلی آیا تقسیط را جایز می دانید؟
ج: تقسیط با اخذ مدرک اشکالی ندارد.


۲۳- باغی را با پولی که خمس آن پرداخت شده خریده ایم آیا به آن خمس تعلق می گیرد؟
ج: خمس در باغ به منافع تعلق می گیرد و پرداخت آن در نمو درختان میوه مطابق احتیاط است و در درختهایی مثل درخت تبریزی باید خمس آن را پرداخت کرد.


۲۴- آیا خمس به پس اندازی که از گرفتن وام به دست آمده تعلق می گیرد؟
ج: اگر سود اضافی نیست خمس به آن تعلق نمی گیرد.


۲۵- به پولی که از فروش زمین و اثاثیه ی منزل و وسایل زینتی به دست می آید، خمس تعلق می گیرد یا خیر؟
ج: در فروش زمین اگر با پول خمس داده شده خریداری شده و یا قبلأ تخمیس شده به اضافه قیمت آن خمس تعلق می گیرد و اگر غیر مخمّس است باید خمس همه ثمن را پرداخت و اما فروش اثاثیه ی خانه آنچه از قبیل مؤونه است خمس ندارد.


۲۶ – آیا به حیوانات اهلی مثل گاو و گوسفند خمس تعلق می گیرد؟
ج: بلی تعلق می گیرد.


۲۷ – خرید دسته گل و تاج گلهایی که با قیمت بالا برای مراسم های مختلف تهیه می شوند آیا مصداق اسراف است یا نه؟ و آیا خمس به آنها تعلق می گیرد؟
ج: در بعضی موارد اسراف محسوب می شود و بنابر احتیاط در این صورت خمس آن را باید داد.


۲۸ – آیا به مبلغ دیه با گذشت سال خمسی تعلق می گیرد یا نه؟
ج: تعلق خمس معلوم نیست.


۲۹ – کتابهایی که خریداری شده و از آنها استفاده کرده ایم ولی سالها مورد نیاز نبوده اند آیا خمس به آنها تعلق می گیرد؟
ج: خمس تعلق نمی گیرد.


۳۰ – شخصی با قرض تدریجأ خانه خریده و بعد یک ماشین شخصی هم برای استفاده ی شخصی به صورت قسطی خریده است و ماشین را بعد از مدتی فروخته برای پسرش خانه خریده ،آیا خمس به ذمه اش تعلق می گیرد یا نه؟
ج: اگر از پولهایی که به خانه و ماشین داده سال گذشته باشد، خمس تعلق می گیرد و باید خمس آنها را بدهد و اگر نگذشته خمس ندارد و اگر شک کند که به چه مقدار آن ها خمس تعلق گرفته باید با حاکم شرع و یا وکیل او مصالحه نماید و به پول ماشین که با آن برای پسرش خانه خریده خمس تعلق نمی گیرد.


۳۱ – خمس اموال خود را که به آنها خمس تعلق یافته محاسبه نمودم و از آن جمله طلبی را که از شخصی داشتم به خیال اینکه وصول خواهد شد در دفترم تخمیس نمودم ، پس از چند ماه معلوم شد که آن طلب وصول نخواهد شد، آیا پرداخت خمس این طلب لازم است یا نه؟
ج: اگر هنوز خمس آن را پرداخت نکرده اید ، واجب نیست پرداخت کنید و سرمایه به جز آن طلب خواهد بود و اگر پرداخت نموده اید و عین آن باقی است می توانید آن را پس بگیرید.


۳۲ – شخصی خانه ای ساخته که سرداب داشته و چون مورد استفاده نبوده است از آن سرداب به عنوان انباری وسایل زاید استفاده می شده ، پس از اینکه پسرش ازدواج کرد، سرداب را به او اجاره داد، آیا این سرداب اضافه بر مؤونه محسوب می شود و باید خمسش را بدهد یا نه؟
ج: اگر در حین ساختن اضافه نبوده ، اجارۀ بعدی موجب نمی شود که خمس به آن تعلق بگیرد.


۳۳ – آیا جایز است وجه خمس را به جنس و اثاثیه تبدیل نمود و آن را به سادات داد یا پرداخت وجه خمس عینأ واجب است؟
ج: خمس به خود عین تعلق می یابد و می تواند قیمت آن را خمس دهد و در اجناس دیگر خالی از اشکال نیست و باید در این فرض به حاکم شرع رجوع کرد.


۳۴ – کسی که مجتهد یا نماینده ی حاکم شرع نیست و غنی می باشند آیا می تواند صرفأ به عنوان سید در مواردی که پیش می آید با فقرای مؤمنین دستگردان و امهال نماید؟
ج: به هیچ عنوان جایز نیست.


۳۵ – اگر میت بدهکار باشد و نیز خمس برگردن داشته باشد و ترکه به اندازۀ هر دو نباشند، ورثه کدام را مقدم کنند؟
ج: باید تقسیط کرد.


۳۶ – آیا طلبه می تواند از سهم امام(ع) استفاده نماید؟
ج: اگر مشغول انجام وظیفه مثل تحصیل، تدریس، تبلیغ و.. باشد، می تواند به اندازۀ احتیاج استفاده کند.


۳۷ – چگونه می توان سال خمسی را تغییر داد؟
ج: مشکل است تغییر دادن مگر با اجازۀ حاکم شرع ولی ظاهرأ مقدم داشتن- یعنی جلو انداختن آن – جایز است.


۳۸ – اگر سیادت شخصی از طریق تأیید یکی از علمای انساب ثابت شود و عدۀ زیادی از علما وثاقت و خبره بودن و عدالت آن عالم شهادت بدهند، آیا قول آن عالم حجت است؟
ج: اگر اطمینان حاصل شود، قول او حجت است.


۳۹ – در مصرف سهم امام(ع) و سهم سادات اجازه ی حاکم شرع لازم است؟
ج: در سهم امام لازم است ولی در سهم سادات به نظر ما اجازه لازم نیست.


۴۰ – تصرف در گنجی که در خانه یا زمین خود پیدا کنیم جایز است؟

ج: جایز است و باید خمس آن را داد.


۴۱ – کسی که در خانۀ پدری زندگی می کند آیا خمس به همه ی کسب ها یش تعلق می گیرد؟
ج: بلی ، خمس تعلق می گیرد.


۴۲ – برای خرید خانه در شرکت تعاونی مسکن ثبت نام کرده ایم و پولی را به حساب شرکت ریخته ایم تا زمین بخرند و پس از چند ماه دیگر مبلغ دیگری به حساب شرکت بریزیم تا مراحل سا ختمانی خانه ها آغاز شود و تا پایان کار ساخت خانه ها هر چند ماه مبلغی به حساب شرکت واریز می کنیم، خواهشمند است بفرمایید:
الف)اگر پس از واریز پول برای خرید خانه سر سال خمس بنده برسد، در حالی که هنوز زمین خریداری نشده، آیا باید خمس پولی را که قبلأ به حساب شرکت واریز کرده ام بپردازم؟
ب) اگر پس از خرید زمین و در حالی که هنوز کاری برای ساختمان آن انجام نیافته سرسال خمس برسد، آیا تخمیس مبلغ زمین واجب است؟
ج: تا سر سال اگر صاحب زمین یا خانه ولو به عنوان کلی شده باشید، خمس ندارد.


۴۳ – به نظر حضرتعالی اول سال خمس را باید آغاز اشتغال به کسب و کار قرارداد یا از هنگامی که اولین درآمد حاصل می شود ؟
ج: از هنگام آغاز به کسب جایز است.


۴۴ – به یکی از دو ستانم مبلغی قرض داده ام، خواهشمند است بفرمایید اگر مؤونه باز پرداخت قرض بعد از سر سال خمس باشد ، آیا باید خمس آن را بدهم یا پرداخت آن برای سال بعد می ماند؟
ج: بعد از وصول، خمس آن را باید بپردازید.


۴۵ – بنده از هدیه عروسیم، ۱۰عدد پتو و شش عدد تشک عایدم شد و بعد یک سال بدون استفاده مانده؛ آیا خمس به آنها تعلق می گیرد یا خیر و اگر آری باشد، پول آنها را پرداخت بکنم یا خودشان را بدهم.

ج: وجوب خمس معلوم نیست ولی بهتر بلکه احوط این است که قیمت آنها را حساب کنید وخمسش را به مرجع تقلید خود برسانید.

 


۴۶ – آیا به پس اندازهای مسکن وازدواج خمس تعلق می گیرد؟

ج : در صورتی که سال بر آن ها بگذرد خمس دارند.


1- آیا به کسانی که از طریق مادر سید هستند خمس می رسد یا خیر؟
ج: به کسی که مادرش سید است خمس نمی توان داد.


۲- اگر مغازه و کسب و کار شخصی وسعت داشته باشد و اصلا ًتوجهی به این مطلب ندارد که سالیانه چقدر پس انداز و اضافه بر درآمد داشته است، آیا می تواند سالیانه پولی را علی الحساب پرداخت نماید تا وقت مناسب فرا رسد و زندگیش را محاسبه کند؟

ج: محاسبه لازم است مگر در صورتی که عسر و حرج باشد که در این صورت تخمینی کافی است.


۳- فردی که برای اولین بار می خواهد خمس پرداخت کند باید از کجا شروع کند؟
ج: بعد از شروع به کسب و یا حصول فایده در سر سال حساب نموده اضافه را تخمیس کند.


۴- فردی مبلغی را به جهت خمس می خواهد پرداخت کند اما می داند که اگر پرداخت شود دیگر نمی تواند با ما بقی موجود تجارت کند در این صورت باید چه کار کند؟
ج: با حاکم شرع دستگردان کند و یا اجازه بگیرد تا هر وقت ممکن بود پرداخت نماید.


۵- حداکثر زمان دستگردان چقدر است؟
ج: با نظر حاکم شرع تعیین می شود.


۶- آیا می توان با کسی که اعتقاد به دادن حقوق شرعی ندارد در کار و تجارت شریک شد؟
ج: شراکت با چنین اشخاصی خالی از اشکال نیست.


۷- به علویه ای که فقیر بوده سهم سادات داده اند، آیا این خانم می تواند این سهم سادات را برای خرجی فرزندانش که سید نیستند صرف بنماید یا خیر؟
ج: بلی می تواند.


۸- شایع شده که اگر سید تالار منزلش از طلا باشد باز هم می توان به او سهم سادات داد! آیا چنین کلامی صحیح است؟
ج: این کلام صحیح نیست ولی سید به مقدار نیاز و شأن خود می تواند سهم بگیرد.


۹- آیا به سیدی که فقیر و مستمند است ولی حقوق شرعی را در راه خلاف شرع صرف می کند یا سیدی که فقیر است اما تجاهر به فسق می کند می توان حقوق شرعی داد یا خیر؟
ج: بنابر احتیاط به چنین سیدی نمی شود خمس داد.


۱۰- اگر در میان سال خمسی مغازه ای خریداری شود یا برای مغازه اجناسی تهیه شود آیا آن ها خمس دارند؟
ج: در سر سال خمس آنها واجب می شود.


۱۱-آیا خرید ماشین جزو درآمد کاری محسوب می شود که باید سر سال خمسی، خمس آن را داد یا جزو مؤونه زندگی حساب می شود که اگر وسط سال خریداری شود خمس ندارد؟
ج: برای کارهای شخصی و غیر تجاری استفاده شود خمس ندارد.


۱۲- اگر ماشین را هم برای خانه و زندگی و هم برای کار و کاسبی خریداری کرده به این صورت که پنجاه درصد برای استفاده زندگی و پنجاه درصد برای استفاده کاری، در این صورت خمس چگونه محاسبه می شود؟ توضیح دهید.
ج: خمس را هم بالنسبه حساب کند.


۱۳- موجودی هر سال خمسی را باید نسبت به موجودی کدام سال محاسبه کرد؟
ج: در سال اول تمام موجودی را و در سالهای بعد اضافه بر مخمّس را حساب کند.


۱۴- اگر پدری به اولاد خود مغازه ای را به عنوان هدیه داده باشد آیا این مغازه خمس دارد؟
ج: بلی خمس دارد.


۱۵ – آیا به هدایایی که دریافت می شود خمس تعلق می گیرد؟
ج: در هدایای جزئی تعلق نمی گیرد.


۱۶ -اگر در بین سال خمسی از هدایا استفاده شود باز هم خمس دارند؟
ج: اگر هدایا معتنی به(قابل توجه) باشند خمس دارند.


۱۷ -اگر شخصی برای فرزندش خانه ای را خریداری کند در حالی که فرزندش هنوز به دوران بلوغ نرسیده و هنوز هم از آن واحد استفاده نمی شود، آیا آن خانه یا طبقه خمس دارد؟
ج: اگر به فرزند تملیک نکرده باید خمس آنرا بدهد و اگر به فرزند تملیک نموده اگر قبل از بلوغ است بر غیر بالغ خمس واجب نیست و اگر بعد از بلوغ است خود فرزند باید خمس آن را بپردازد.


۱۸ -اگر پدر با پول مخمس برای فرزندش خانه ای تدارک ببیند در این صورت آیا خمس دادن برای فرزند در هنگام فروش خانه واجب است؟
ج: در صورتیکه فعلاً فرزند بالغ است به آن منزل نیاز ندارد به تمام قیمت، خمس تعلق می گیرد.


۱۹-  آیا زوجه یا زوج می توانند به جهت عدم پرداخت خمس از سوی همسر مضایقاتی را بر ایشان داشته باشند؟
ج: از باب امر به معروف می توانند.


۲۰ – در چه مواردی مجتهد جامع الشرایط با مکلف برای پرداخت خمس مصالحه می کند؟
ج: در مواردی که تعلق خمس یا مقدارآن معلوم نشود حاکم شرع مصالحه می کند.


۲۱ – شخصی چند سال خمس پرداخت می کرده ولی بنا به دلایلی دیگر خمس نداده (مثلا یادش رفته بوده یا فکر می کرده که دیگر به او تعلق نمی گیرد) اما حالا دوباره تصمیم گرفته خمس اموالش را پرداخت کند چگونه باید اموالش را محاسبه کند و چه سالی را مبنا قرار دهد ؟
ج: اگر موجودی هر سال را بداند یا بتواند بدست آورد، به همان مقدار تخمیس می کند وگرنه فعلاً اضافه را حساب می کند و اگر در بعضی از سالها سرمایه کم شده باشد باید مصالحه کرد.


۲۲- اگر احتمال وصول چک یا طلب نمی رفت و اتفاقا وصول شد آیا خمس دارد و چه زمانی باید آن را پرداخت کند؟
ج: بلی خمس دارد و هنگام وصول باید بپردازد.


۲۳ – آیا انسان می تواند خمس دارایی های خود را محاسبه کند و آنچه را که باید به عنوان خمس بدهد بر ذمه خود قرار داده و هرگاه که توانست پرداخت نماید؟
ج: با اذن حاکم شرع می تواند.


۲۴ – مبلغی را به عنوان قرض به شخصی داده ایم آیا این مبلغ قرض داده شده را به حساب سال خود بیاوریم یا قرض گیرنده باید به حساب سال خود آورده و محاسبه کند؟
ج: قرض دهنده باید به حساب در آورد.


۲۵ – اگر فردی قبل از رسیدن سال خمسی به مردم بدهکار باشد آیا آن بدهی را جزو سرمایه خود آورد یا آن که آن را منها کند؟
ج: اگر بدهی بابت مؤنه خود و دیگران صرف کرده از درآمد سال اداء کسر می کند بلی اگر در سرمایه صرف کرده (داخل سرمایه است)کسر می شود.


۲۶ – اگر پدر یک خانواده خمس ندهد، همسر و بچه های او آیا می توانند بر سر سفره و مخارجی که آن پدر خرج می کند بنشینند؟
ج: می توانند.


۲۷ – آیا خمس را می توان از خود جنس پرداخت نمود یا همواره باید وجه خمس صرفا ً پول باشد؟
ج: می توان ولی احوط دادن پول است.


۲۸ – گاهی اتفاق می افتد که اجناس ریز و کوچکی پیدا می شود که از محدوده چشم مکلف خارج است، برای محاسبه دقیق از چه راهی باید استفاده نمود؟
ج: در صورت عدم علم به چنین اشیائی مشکلی نیست و برای احتیاط می تواند مقداری اضافه حساب نماید.


۲۹ – اگر شخصی اجناسی را در اول سال تهیه و خریداری کرده و اکنون خواهان محاسبه خمس آن باشد آیا باید به قیمت خریداری شده آن روز محاسبه کند یا به قیمتی که هم اینک ارزش دارد؟
ج: قیمت فعلی را باید حساب کند.


۳۰ – آیا می شود از سال خمسی خود، محاسبه را چند روز به جلو یا عقب انداخت؟
ج: تاخیر از سال خمسی جایز نیست.


۳۱ – اگر شخصی یافت شود که هیچ درآمدی نداشته باشد یا اگر داشته باشد به اندازه مخارج خود و زن و بچه اوست و اضافه نمی آورد آیا بر او هم واجب است که سر سال و حساب و کتاب داشته باشد؟
ج: لازم نیست.


۳۲ – شأنیت چیست و ارزش شأنیت افراد چگونه مشخص می شود؟
ج: در این موارد ملاک عرف است.


۳۳ – آیا صرف این که در شأن شخص تاجر آن است که دو خانه یا ماشین داشته باشد کفایت می کند یا اینکه در شأنیت باید احتیاج فعلی را در نظر گرفت؟
ج: در شأن احتیاج معتبر نیست.


۳۴ – اگر شخصی برای خود بیش از شأنیت فعلی ماشین یا خانه ای تهیه کرده باشد آیا باید خمس مواردی را که بیش از شأنیت اوست بدهد؟
ج: بلی.


۳۵ -شخصی در بازار است و همه چیز خریداری می کند ولی در عین حال سر سال خمسی ندارد، وقتی از او سؤال می شود چرا سر سال نداری؟ می گوید: «اصلا ً امکان محاسبه این گونه معاملات را ندارم چون خارج از حسابرسی معاملات بازاری است.» در این حال این شخص باید چه کار کند؟
ج: اگر واقعاً امکان حسابرسی ندارد به مقدار متیقّن خمس پرداخت می کند گرچه احتیاط این است که به مقداری بدهد که یقین کند ذمّه اش بری شده است.


۳۶ – آیا می شود قبل از سال خمسی، علی الحساب خمس و حقوق شرعیه را پرداخت کرد و سپس سر سال مابقی را پرداخت؟
ج: جایز است گرچه خلاف احتیاط است.


۳۷ – اگر شخصی اموال کسب و کار خود را در زمان حیات خود بین فرزندانش تقسیم نماید، آیا باز هم باید سر سال خود خمس آن اموال تقسیم شده را پرداخت کند؟
ج: فرزندان هر کدام باید سرسال حساب نموده اضافه را خمس بدهند.


۳۸ – اگر ارثی به فردی برسد آیا باید خمس آن ارث را بدهد؟
ج: لازم نیست مگر از جائی ارث برسد که گمان نداشته است.


۳۹ – اگر به خانمی مهریه داده شود، آیا بر آن خانم دادن خمس مهریه واجب است یا خیر؟
ج: مهریّه خمس ندارد.


۴۰ – اگر یقین داشته باشیم که فروشنده خمسش را نمی دهد وظیفه ما چیست؟
ج: در خرید مشکلی ندارد.


۴۱ – در لباس یا احرامی که به عنوان هدیه به ما داده شده و نمی دانیم خمس آن را داده اند یا نه آیا می شود نماز خواند و یا حج نمود؟
ج: بلی می شود نماز خواند و حج نمود.


۴۲ – اگر یقین داشته باشیم که هدیه دهنده خمس آن را نداده، آیا می شود در آن نماز خواند و حج نمود؟
ج: بلی می تواند.


۴۳ – اگر فرزندی متوجه شود که پدر او سر سال ندارد و خمس نمی دهد یا به عکس در این صورت وظیفه چیست؟
ج: با مراعات شرایط امر به معروف لازم است امر به معروف کند.


۸۴) آیا بر شوهر لازم است که همسرش را که درآمد دارد امر به دادن خمس نماید؟
ج: بلی از باب امر به معروف لازم است.


۴۴ – آیا افراد خانواده می توانند از مال همدیگر در صورتی که یقین به ندادن خمس از سوی طرف مقابل داشته باشند خمس را جدا کنند و به مجتهد بدهند؟
ج: جایز است به شرط اینکه از مجتهد اجازه بگیرد.


۴۵ – افرادی هستند که از راه حرام درآمد دارند و مقداری نیز از مال حلال در آمد دارند و سر سال خمس آن را می دهند. آیا چنین کاری صحیح است؟
ج: نسبت به مال حلال ذمّه اش بری می شود.


۴۶ – شخصی که تازه مسلمان شده است، آیا تمام زندگی و کسب و کارش را در روز اسلام آوردنش باید به ارزش روز محاسبه کند و خمس آن را بدهد یا باید یک سال از آن بگذرد سپس محاسبه نماید؟
ج: خمس به منافع بعد از اسلامش تعلق می گیرد.


۴۷ – آیا فرد می تواند تعمداً حقوق شرعی خود را به تاخیر اندازد؟
ج: جایز نیست.


۴۸ – اگر شخصی سهواً سر سال خود را حساب نکرد یا یادش رفت و حقوق شرعی خود را به تأخیر انداخت، در این حال چه باید بکند؟
ج: باید به حساب سرسال حقوق شرعی را پرداخت کند.


۴۹ – پدری از دار دنیا رفته که خمس نمی داده است و پسرش حالا می خواهد بدهی های پدر را پرداخت نماید چگونه باید محاسبه نماید؟
ج: خمس غیر مؤونه را پرداخت کند.


۵۰ – اگر بدانیم شخصی خمس نمی دهد آیا واجب است او را نسبت به مسائل حقوق شرعی آگاه سازیم یا خیر؟
ج: بلی لازم است.


۵۱ – فرد نابالغی که درآمد دارد آیا باید خمس بدهد؟
ج: در حال طفولیت وجوبش معلوم نیست و بعد از بلوغ بنابر احتیاط مستحب خمس آن را بدهد.


۵۲ – اگر شخصی مسلمان و شیعه باشد و پدر او که مسلمان نبوده و اعتقادی به خمس ندارد از دنیا برود، در این صورت فرزند که می داند خمس این ارث را پدر نداده زیرا معتقد به خمس نبوده است، آیا باید خمسش را بدهد یا آن ارث خمس ندارد؟
ج: ظاهراً خمس ندارد.


۵۳ – اگر عروس در عقد شرط کند که شوهر آینده اش باید اهل خمس و حقوق شرعی باشد آیا در صورت پذیرفتن از سوی داماد عمل شرط لازم می شود؟
ج: عمل به شرط لازم است.


۵۴ – سودی که از مهریه یا ارث به دست انسان می رسد آیا خمس دارد؟
ج: بلی خمس دارد.


۵۵ – آیا لوازمی مانند آلات قمار و یا سازهای موسیقی و…(از لوازم محرمات) نیز برای محاسبه خمس باید جزو سرمایه محسوب شود یا خیر؟
ج: بنابر احتیاط مقدار پولی که داده خمس دارد.


۵۶ – آیا به حبوباتی که در منزل هست با رسیدن سال خمسی ، خمس تعلق می گیرد؟
ج: باید جزء درآمد حساب کرد.


۵۷ – آیا به پتوهایی که صاحبخانه برای مهمان نگه می دارد و بعضا در طی یک سال از آن ها استفاده نمی کند خمس تعلق می گیرد؟
ج: اگر مؤونه حساب شود، خمس ندارد.


۵۸ – آیا خرید مجسمه جزو خرج های سالیانه است یا باید خمس پولی که با آن مجسمه را خریده ایم را بپردازیم؟
ج: پولی که داده اید جزو درآمد حساب کنید.


۵۹ – اگر کسانی لباس های متعدد داشته باشند باید خمس آ ن ها را بدهند؟
ج: اگر مؤونه حساب شود خمس ندارد.


۶۰ – اگر شوهر با پول خمس نداده مهریه زن را بدهد، وظیفه زن چیست؟
ج: اگر عین پول غیر مخمس باشد، خمس آن به ذمه مرد منتقل می شود.


۶۱ – اگر شوهری بخواهد پول غیر مخمس را مهریه زن قرار دهد آیا عقد آن ها صحیح است؟
ج: عقد باطل نمی شود.


۶۲ – اگر کسی بخواهد با پول غیر مخمس پول حمامی یا سازمان آب را بدهد آیا غسل او صحیح است ؟
ج: غسل صحیح است، ولی مرتکب کار حرامی شده و ذمه اش به مستحقین خمس مشغول است.


۶۳ – اگر کسی با پول غیر مخمس غذایی تهیه کند آیا خوردن آن غذا از سوی اطرافیان صحیح است؟
ج: به نظر ما مشکلی ندارد.


۶۴ – آیا به خانه هایی که سازمان ها به این صورت که فرد هر ماه مبلغی را پرداخت می کند و مثلاً بعد از دو سال به آن ها خانه می دهند خمس تعلق می گیرد؟
ج: تعلق خمس معلوم نیست.


۶۵ – اگر با پول غیر مخمس ظرفی تهیه شود آیا غذا خوردن و یا وضو گرفتن در آن ظرف جایز است ؟ و آیا وضو باطل است یا خیر؟
ج: خمس به ذمه منتقل می شود لذا تصرف در ظرف جایز است .


۶۶ – آیا به نوارهای کاستی که ممکن است انسان یک سال بگذرد ولی بعضی از آن ها را گوش نکند خمس تعلق می گیرد؟
ج: اگر نسبت به شئوناتش مؤنه باشد خمس ندارد.


۶۷ – آیا به نوارهای کاست یا فیلم های ویدئویی که بر روی آن ها موسیقی ضبط شده خمس تعلق می گیرد؟
ج: آن مقداری که پول داده است خمس دارد.


۶۸ – اگر صاحب حساب چکی را به کسی بدهد و سال خمسی او فرا رسد و هنوز چک به حساب مشتری نرفته باشد آیا صاحب حساب باید خمس آن مال را بدهد؟
ج: اگر مدت چک نرسیده باشد وجه چک مال صاحبش می باشد و باید به حساب بیاورد.


۶۹ – اگر پولی را به کسی قرض دهیم و بعد از سال خمسی به ما برگردد آیا خمس دارد یا خیر؟
ج: بلی خمس دارد.


۷۰ – پولی را که شوهر به زن داده و اجازه دخل و تصرف کامل را نیز به وی می دهد آیا اگر زن چیزی از این پول را پس انداز کند خمس دارد؟
ج: اگر از اجازه شوهرش جواز تملّک هم استفاده شود سرسال خمس ندارد مگر اینکه مبلغ معتنا بهی باشد.


۷۱ – شخصی که شغل اصلی او کاسبی نیست ولی گاهی منفعت کسب دارد،آیا می تواند درآمدهای مختلفی را که به دست می آورد جداگانه محاسبه کند و اگر مازاد بر مئونه سال بود ، خمسش را بپردازد یا این که حتماً باید سال خمسی داشته باشد؟
ج: بلی می تواند.


۷۲ – آیا مبالغی که در عروسی ها به عنوان هدیه جمع می شود متعلق خمس است یا خیر؟ و اگر هست چه زمانی باید آن را پرداخت؟
ج: اگر هر هدیه ای به تنهائی معتنی به باشد خمس دارد واگر مجموع معتنی به است احتیاطاً خمسش را بدهد در هر دو صورت در سر سال خمس زائد بر مؤونه تخمیس شود.


۷۳ – پول نذری و هدایایی که نزد انسان باقی مانده و هنوز به صاحبانش داده نشده است آیا با فرا رسیدن سال خمسی ،متعلق خمس می شوند؟
ج: باید خمس آنها را داد مگر اینکه نذر به شرط نتیجه باشد( با تحقق نذر مال منذورله بشود) مثلاً بگوید اگر پسرم خوب شد فلان مبلغ یا حیوانی مال فلان کس باشد.


۷۴ – اگر کالا یا سرمایه ای مخمس (فرضا یکصد هزار تومان ) تهیه شود و در سال بعد ،ارزش آن معادل یکصد و چهل هزار تومان شود آیا ارزش افزوده مشمول خمس می شود یا جزو سرمایه مخمس است؟
ج: اگر فرضاً سرمایه پول ایرانی است اضافه ارزش آن خمس ندارد واگر ارزش اجناس دیگر بالا رفته اضافه اش خمس دارد.


۷۵ – شخصی ساختمان یا ملکی را بدین قصد خریداری می کند که بعد از چند سال بتواند با فروش آن، وسایل مورد نیاز ازدواج فرزندانش را فراهم کند ،آیا هنگام فروش باید خمس قیمت را بپردازد؟
ج: بلی.


۷۶ – پدری یک قطعه زمین را به قیمت ۱۵۰هزار تومان به فرزندش فروخت حال آن که قیمت واقعی آن بیش از یک میلیون تومان است،در این صورت آیا باید خمس مبلغ پرداخت شده بابت زمین را بپردازد یا ارزش واقعی آن را؟
ج: اگر در وسط سال خمسی باشد سر سال اگر زائد باشد به مبلغ فروش خمس تعلق می گیرد.


۷۷ – فردی برای ساختن خانه چند ماشین آجر خریده اما در حین ساختن خانه به خاطر مشکلات نتوانسته خانه را تکمیل کند .آیا این مصالح متعلق خمس است؟
ج: نه خیر.


۷۸ – مبلغی پولِ پیش به عنوان قرض الحسنه در اختیار صاحبخانه است تا ماهیانه اجاره کمتری برای خانه پرداخت شود ،آیا این پول خمس دارد؟
ج: بر قرض خمس نیت وبر مستأجر (صاحب پول) اگر پول پیش پرداخت از سالهای قبلی نبوده و نیاز مبرم دارد خانه را به نحو اجاره کند خمس ندارد.


۷۹ – اگر فرد برای تهیه مایحتاج زندگی مجبور باشد پولی پس انداز کند ، آیا می تواند برای این که این پول متعلق خمس نشود موقتاً طلا بخرد و استفاده کند (یا به خانمش دهد)و بعداً با فروش آن مایحتاج زندگی را بخرد؟
ج: اگر مؤنه محسوب شود خمس ندارد.


۸۰ – اگر شخصی از جانب یکی از مراجع مجاز به تعیین حساب سال است در محاسبات خود اشتباه کند ودر نتیجه آنچه از اشخاص وصول می کند کم یا زیاد شود ، وبعداً بفهمد چه وظیفه ای دارد ؟
ج: اکر افراط و تفریط کند باید تأمین کند و اگر اضافه گرفته باید به صاحبش رد کند و اگر نشناسد یا ممکن نباشد بابت رد مظالم پرداخت کند.


۸۱ – کسی که حسابش را این فرد رسیدگی کرده چه کاری باید بگند ؟
ج: اگر کمتر از مبلغ لازم گرفته باشد باید پرداخت کند واگر اضافه داده حاکم شرع رجوع کند.


۸۲ – شخصی از در آمد سال گذشته خود یکصد هزار تومان اضافه بر مخارج داشته و خمس آن را نداده است ودر سال جاری تمام آن را خرج مایحتاج زندگی کرده است ، حال می خواهد بدهی خمس آن را بدهد . اگر بخواهد در سال جاری بدهی خمس خود را از آن در آمد سال جاری بدهد چه مقدار باید بپردازد ؟
ج: در فرض مسأله اگر ۲۴ هزار تومان بدهد از آن بابت ذمه اش بری میشود.


۸۳ – مقداری پول و اجناس متفرقه برای عزاداری ماه محرم جمع شده و زیاد آمده که در سال های بعد مصرف خواهند شد ، آیا خمس آن ها واجب است؟
ج: اگر مال شخصی نیست یعنی در محلی برای عزاداری جمع شده خمس ندارد.


۸۴ – شخصی در سفر برای ارحام و دوستان و … سوغات خریده و قبل از تحویل به آن ها سال خمسی وی فرا رسیده است آیا باید خمس آن ها را بدهد؟
ج: بلی باید داد.


۸۵ – اگر سفیه یا مجنون مالک پولی شوند که باید خمس آن داده شود وظیفه چیست؟
ج: تعلق خمس به اموال سفیه و مجنون معلوم نیست.


۸۶ – شخصی برای انجام دادن کاری اجیر شده است و طبق قرار داد ،پس از چند سال که کار تمام می شود اجرتش را دریافت می کند . آیا اجرت همه سال های قرارداد متعلق خمس است یا فقط خمس اجرت سال آخر به عهده اوست؟
ج: به اجرت همه سال ها خمس تعلق می گیرد بعد از اخراج مؤنه سالها.


۸۷ – اگر فردی با پول مخمس سهامی بخرد آیا به اضافه قیمت سهام در صورت ترقی خمس تعلق می گیرد؟
ج: در حین فروش اضافه خمس دارد.


۸۸ – اگر بیمه امروز پولی را بابت خسارت بدهد اما فردا سال خمسی فرد باشد آیا به این پول خمس تعلق می گیرد؟
ج: اگر خسارت دریافت شده بابت مؤنات است مانند ماشین و غیره خمس دارد (بنابر احتیاط خمس دارد) و اگر بابت سرمایه تلف شده است خمس ندارد.


۸۹ – آیا هنگام پرداخت خمس قصد قربت واجب و لازم است؟
ج: بلی.


۹۰ – اگر ارثیه ای را که متعلق خمس نیست بفروشند و تبدیل به نقد کنند آیا بعد از تبدیل مشمول خمس خواهد بود؟
ج: نه خیر.


۹۱ – اگر طلاب با شهریه خود چیزی بخرند و بر آن سال بگذرد آیا متعلق خمس می شود؟
ج: بنابر احتیاط لازم است.


۹۲ – اگر سیدی غیر شیعی باشد(مسیحی ،یهودی یا ناصبی…)و فقیر و مسکین یا ابن السبیل باشد آیا می شود سهم سادات را به او داد؟
ج: به سید غیر شیعی نمی شود داد.


۹۳ – اگر کسی بدون اجازه مجتهد تمام یا قسمتی از خمس را به بیمارستان یا جای دیگری کمک کند آیا ذمه وی درآن باره بری می شود؟
ج: با اجازه حاکم شرع ذمه اش بری می شود.
۹۴ – اگر کسی در تنگی معیشت باشد آیا می شود از سهم مبارک امام به ایشان کمک کرد؟ (اگر بله تا چه حد؟)
ج: اگر فقیر باشد به مقدار رفع حاجت می شود داد.
۹۵ – آیا می شود سهم امام را در امور عام المنفعه صرف کرد؟
ج: باید شخص به نظر مقلد خود رجوع کند.


۹۶ – آیا به سیدی که اظهار می کند فقیر و نیازمند است می توان از سهم سادات داد؟
ج: اگر سابقاً غنی نبوده جواز بعید نیست.


۹۷ – آیا پس از فروختن ماشین و منزل که مرونه بوده پرداخت خمس آن ها واجب است؟
ج: خمس تعلق نمی گیرد.


۹۸ – آیا می شود به سید زیاده از موونه یک سالش داد؟
ج: نمی توان داد.


۹۹ – اگر فردی در پایان سال حساب خمس خود بنماید ولی هنوز آن را پرداخت نکرده باشد می تواند در بقیه آن تصرف کند؟
ج: بدون اجازه حاکم شرع تصرف جایز نیست.


۱۰۰ – آیا برای شخصی که فقط یکی از بدهی خود را می تواند پرداخت کند آیا پرداخت بدهی ناشی از خمس مقدم است یا بدهی ناشی از طلب مردم؟
ج: با اجازه حاکم شرع می تواند طلب مردم را بدهد.


۱۰۱ – شخصی مقداری خمس بدهکار بوده و پیش از ادای آن طی حادثه ای فوت کرده و یکی از نزدیکانش که از بدهکاری او مطلع بوده از اموال متوفی بدهی را پرداخته است،این کار چه حکمی دارد و آیا درست است یا خیر و نیز آیا کفایت می کند؟
ج: کفایت می کند.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست