Hazret-i Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî, milâdî 1935 yılında Tebriz’de dindar bir ailede dünyaya gelmiştir. Babası Hacı Abdûlhamid, Tebriz şehrinin mütedeyyin, saygın ve hayırsever tüccarlarından birisiydi. Dedeleri onun doğumundan yıllar önce Tebriz’e 70 km. uzaklıkta bulunan Duzduzân Köyü’nden Tebriz’e göç etmişlerdir.
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî 1941 senesinde Fars ve Arap edebiyatını öğrenmek için küçük yaşta medrese eğitimine başlamıştı. Derslerini Tebriz’in tanınmış simalarından olan Merhum Hacı Mir Mahmud Bey -Tebriz’de Sezâî mahlasıyla tanınırdı- ve yine Merhum Hacı Mirzâ Ferecullah’ın yanında almıştır.
Dini eğitime olan istekleri onu 1946 senesinde kadim Tebriz’in simgelerinden birisi olan Sâhibû’l Emr Meydanı’nda bulunan Hasan Paşa Medresesi’ne yöneltmiştir. Ayetullah Duzduzânî kısa bir süre içerisinde ilme olan aşkı sayesinde kendi döneminin örnek talebelerinden birisi olmuştur.
1950 senesinde ise dönemin önemli âlimlerinden yararlanmak için, Tebriz Ulu Camiî yakınlarında bulunan Talibiyye İlim Medresesi’nde eğitimlerine devam etmeye karar verirler. Burada edebiyat, mantık, usul ve Şehid-i Sânî’nin Şerhi’l Lûm’eteyn’i ile diğer birçok temel dersleri değerli üstatlardan aldı. Öte yandan Ayetullah Duzduzânî henüz talebeliğinin ilk yıllarında, Tebriz Halaoğlu Medresesi’nde yeni öğrencilere edebiyat dersleri verir ve öğrenci dahi yetiştirirdi.
Ayetullah Duzduzânî 1953 senesinde yani henüz 18 yaşına yeni girmişken eğitimini tamamlamak adına Kum İlim Havzasına gitmiştir. Burada Ayetullah Mirza Muhammed Mûcahid-i Tebrizî, Şeyh Ahmed Payanî, Seyyid Hüseyin Gazî-i Tabâtabâî, Şeyh Râzî Necefî Tebrizî’nin bilgilerinden çokça yararlanmıştır.
1958 yılında değerli babalarının vefatından sonra Beytû’l-Hârem ve Mescidû’n-Nebî başta olmak üzere diğer kutsal mekânları ziyaret etmiş ve geri döndüklerinde ise müçtehitlik derslerine başlamıştır.
Uzmalık seviyesi fıkıh derslerini Hz. Masume’nin türbesinde, Merhum Ayetullah el-Uzmâ Hacı Seyyid Hüseyin Tabâtabâî Burucerdî’den üç yıl boyunca almıştır. Onun vefatından sonra ise Selmâsî Mescidi’nde usûl derslerini İslam İnkılabı önderi Merhum İmam Humeynî’den almıştır. Ayrıca Seyyid Muhammed Rızâ Musevi Gûlpeygânî, Mirzâ Hâşim Amulî, Seyyid Muhammed Muhakkık Damâd Yezdî ve Şeyh Hasan Ferid-i Erâkî hazretlerinin yanlarında ders okuma şerefine nail olmuşlardır.
Yine fıkıh ve usûl derslerinin tüm detaylarını da 25 yıl boyunca Ayetullah el-Uzmâ Hacı Seyyid Kâzım Şeriatmedârî’nin yanında görmüş, onun fıkıh ve usûl derslerindeki inceliklerine şahit olmuştur. Kendileri, bu değerli seyyidin fıkıh derslerinin özel öğrencilerinden birisi olmuştur. 25 yıl süre zarfında fıkıh ve usûl derslerini baştan sona kadar onun yanında okumuş ve müçtehitlik makamını onun derslerinde sağlamlaştırmıştır.
Kendisinin bir aylık yurtdışı seyahatlerinde, büyük Alevî Üniversitesi din âlimlerinde Necef şehrinde faydalanmıştır. Hacı Seyyid Ebû’l Kâsım Musevî Hoî, Hacı Seyyid Muhsin Tabâtabâî ve Seyyid Mahmud Şâhrudî’nin derslerinde bulunmuştur.
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî fıkıh ve usûl derslerinin yanı sıra aklî ilimlerden olan dersler de almıştır. El-Mizân tefsirinin müellifi olan Merhum Allâme Seyyid Muhammed Hüseyin Tabâtabâî Tebrizî’nin ‘el-Esfâr’ derslerine katılmıştır. Bunun yanı sıra Mollâ Hâdî Sebzevârî’nin ‘Manzume’ adlı baştan sona tedris etmiş ve sonraları birçok talebeye de ders vermiştir.
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî henüz talebelik yıllarının başında Kur’an-ı Kerim okumaya ve öğretmeye aşırı ilgi duyuyordu. Hatta 1963 yılından bu yana Kur’an-ı Kerim tefsir dersleri vermektedir. Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî’nin Kur’an tefsirine olan ilgisinden dolayı 2003 yılında Kur’an-ı Kerim’in detaylı bir şekilde tefsirine başlamıştır.
Arap tefsir literatüründe “et-Tefsîrû’l-Mevzûî” olarak geçen “Konulu Tefsir”, Kur’ân’daki bir konuyu, Kur’ân’ın temel hedef ve ilkelerine uygun bir şekilde belli usuller çerçevesinde bütüncül olarak araştırıp ortaya koyma yöntemine verilen isimdir. İşte Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî 50 yıl süren bu derslerin sonucunu üç cilt altında toplanmış ve okuyucuların hizmetine sunmuştur.
Kutsal kitabımız Kur’an-ı Kerim, fakihlerin ve din âlimlerinin görevlerinden birisi, insanları İlâhî azapla korkutmak ve onlara Allah’ın dinini tebliğ etmektir.
“وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَٓافَّةًۜ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَٓائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدّ۪ينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ اِذَا رَجَعُٓوا اِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ۟“
“Müminlerin tümünün (cihad için) seferber olmaları gerekmez. O halde neden dinde (dinî ilimlerde) geniş bilgi elde etmek ve (vatanlarına) döndükleri zaman kavimlerini uyarmak için onların her kesiminden bir grup seferber olmuyor ki? Umulur ki (böylece günahlardan) sakınırlar.” Tevbe / 122
Bu ayet tüm âlimlerin görevini belirlemiştir ve öte yandan bu görev de insanların uhdesinde olan teklif ve görevlerini onlara öğretmektir. Nitekim Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî cenapları talebeliğinin ilk günlerinden itibaren görevini yerine getirmek amacıyla tebliğ yapmaya başlamıştı. Uzun yıllar boyunca Ramazan, Muharrem ve Safer aylarında Ehl-i Beyt sevdalılarını gönülleri okşayan sohbetleriyle bilgilendirmiştir. Hatta Merciîyet makamına ulaştıktan sonra dahi bu göreve devam etmiştir. Mezkûr ayların dışında da, daha henüz merciîyet makamına ulaşmadan önce yaz-kış demeden vaazlar vermek ve İslâmî tebliğ yapmak için birçok farklı mıntıkaya gitmiştir.
Ayetullah Duzduzanî Kum, Tahran, Kerec ve Tebriz şehirlerinde; eğitim ve İslam hukukunun tebliği dışında önemli toplumsal hizmetlerde de bulunmuştur. Bu çok faydalı dinî ve sosyal hizmetlerinden bazıları aşağıda sıralanmıştır:
1- Tahran’ın Ceyhun semtinde, Cevâdû’l Eimme Camiî’nin yapımını üstlenmiş ve şu anda en güzel şekilde idare edilen bu ibadethaneyi dindarların hizmetine sunmuştur.
2- Tebriz’de bulunan ve 450 yıllık tarihî bir cami olan Altmış Üç Sütun Camiî’nin restorasyonu ile ilgilenmiş ve bu kadim camiyi tekrar canlandırmıştır. Bu cami şuan Tebriz’de müminlere hizmet vermektedir. Öte yandan yine Tebriz’de bulunan Talibiyye Medresesi’nin kütüphanesini onartarak şehrin en önemli ilim merkezlerinden biri konumuna getirtmiştir.
3- Farklı bölgelere mübelliğ gönderilmesi: Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî 1971 ile 78 yılları arasında İran’ın Doğu Azerbaycan eyaleti başta olmak üzere birçok bölgeye yani yaklaşık 500 ilçe ve köye din adamları göndererek insanların dinlerini rahatça öğrenmesine vesile olmuştur. Aynı zamanda türeyebilecek sapkın ve aşırıcı fikirlerin oluşmasına engelleyerek onlara çokça yardımcı olmuştur. Yine kendi bütçesinden dinî yayan âlimler için konaklama merkezi oluşturmuş ve onların hizmetine sunmuştur. Gönderdiği bu din mübelliğlerinden, gittikleri yerde insanlardan para almamalarını da onlara şart koşmuştur. Bu tür tebliğin insanlar üzerindeki olumlu etkisi daha fazla olmuştu. Daha sonra bu yöntem İran’ın başta Hürremabâd, Heştrûd ve Rey şehirleri olmak üzere birçok bölgesinde uygulanmıştır.
4- Sapkın inançlara karşı fikirsel savaşı: Ayetullah Duzduzânî’nin en önemli faaliyetlerinden birisi de dinî sapkınlıklar içerisinde bulunan gruplarla fikrî mücadeleye girişmesidir. Onun son yıllarda Sûfîlik, Bahâîlik ve Vehhâbîlik gibi bazı fikirsel sapkın grup ve fırkalarla giriştiği mücadele ise takdire şayandır. 1977 senesinde Merhum Hüccetû’l İslam ve’l-Müslimin Hacı Şeyh Dâvud İlhâmî ve Hacı Şeyh Muhammed Merdânî ile ‘İslamî Değerleri Koruma Enstitüsü’nü kurup bu yolda çok fazla cep kitapçığı bastırıp, ücretsiz olarak halka dağıtmışlardır. Ayrıca bu enstitü hali hazırda halkın ve bilhassa talebelerin araştırma yapabilmeleri için büyük bir olanak sağlamaktadır. Bu enstitünün yayınladığı kitaplardan bazıları şunlardır:
Bu kurum yine, insanlara bu konuda faydası dokunacak başka kitapları da satın almada ve ücretsiz olarak okumaları için onların hizmetine sunmaktadır.
5- Dini toplantıların oluşturulması: Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî dini yaymak amaçlı ve gençlerin sorularına yanıt verme adına yeni bir yapıya sahip toplantılar oluşturdular. Bu toplantılar yaşlılar ve gençler diye iki kısma ayırılarak oluşturulmuştur:
Daha önce de işaret edildiği üzere Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî henüz talebeliğinin ilk yıllarında öğrenci eğitme ve yetiştirmeğe başlamıştı. Kum şehrine taşındıktan sonra bu yöntemine devam etti. Farklı birçok ders veren Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî İlim Havzası büyüklerinin ısrarı üzerine fıkıh ve usûl konularında 1980 senesinde içtihad ve uzmanlık dersleri vermeye başlamıştır.
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî, Kum İlim Havzası’nda ilim, takva ve fıkıh alanında öne çıkan şahsiyetlerden birisidir. Bazı merciî taklit müçtehitlerin vefatından sonra başta Tebrizli mümin ve dindarlar olmak üzere birçok kimse kendisinden Tevzihu’l Mesail olarak bilinen dinî hükümleri içeren bir ilmihâl kitabı kaleme almasını istemişlerdi. Bu şekilde mezkûr eseri halkın hizmetine sundu. Onun hâlihazırda İran’da ve yabancı ülkelerde hatırı sayılır bir takipçi kitlesine sahiptir.
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî dinin çeşitli alanlarında eserler yazmış olup, bu eserlerden bazılarını dikkatlerinize sunuyoruz:
1- Durusû Havle Nûzul el-Kur’ân (Kur’an’ın vahyiyle ilgili konularını ihtiva ede n dersler)
2- Durusû Havle’l-Mevt ve’l-Hayât, el-Berzâh ve Eşratû’s-Saat (Kur’an’da ölüm ve hayat, berzâh ve kıyamet ile ilgili ayetlerin yorum ve şerhi)
3- Tahkıkû’l Latif Havle’l Tevki’ş-Şerîf (İmam Zaman (af) ile mülakat gerçeği konulu)
4- Durusû Havle’l-Meâd (Kıyamet gününe dair ayetlerin şerhi)
5- Takriretû Fıkh, Salâtû Musâfîr (Seferî namaz hükümlerine dair uzmanlık dersleri)
6- Kitâbû Kısâs (Kısas hükümlerine dair uzmanlık dersleri)
7- el-Talike a’lâ el-Urvetû’l-Vûskâ (Arapça risale)
8- Tevzihu’l Mesail (Farsça risale)
9- İrşâdû’l-Mü’minîn
10- Hac Amellerinin İzahı
11- Minhâcû’s-Salihîn (Arapça risale)
12- Risâle-yi Hilâliyye (Ayın konumu ve görülmesiyle ilgili hükümlerin ilmî izahı)
13- Uzmanlık Usûl Dersleri (Ders-i Haric usûl-i fıkh)
14- Cemaat Namazının Hükümleri (Uzmanlık dersleri)
15- Zekât Hükümleri (Uzmanlık dersleri)
16- Humus Hükümleri (Uzmanlık dersleri)
17- Oruç Hükümleri (Uzmanlık dersleri)
18- Kur’an Ayetlerinin Şerhi
19- Hûlâsetû’l Ahkâm (Tevzihu’l Mesail’in özeti)
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî’nin bu mezkûr eserlerinin yanında İslam dinini tamamıyla kapsayan çeşitli eserleri de vardır.
Ayetullah el-Uzmâ Duzduzânî Tebrizî’nin ofisi Mukaddes Kum şehrinde faaliyet göstermektedir. Ehl-i Beyt İmamlarının doğum ve şehadet günlerindende Şi’î mezhebinin yayılması; Fahr-i Kâinat Efendimiz ve Ehl-i Beytinin tanınması için toplantı ve celeseler düzenlenmektedir. Bu kıymetli toplantılarda ise önde gelen din âlimleri vaazlar vermektedir.
Son olarak bu büyük fakih ve âlimimize Cenab-ı Hakk’tan uzun ömürler ve sağlıklar diliyoruz.
Âmin Ya Rabbe’l-Alemîn