زندگی نامه مرجع عالیقدر شیعه حضرت آیت الله العظمی شیخ یدالله دوزدوزانی تبریزی

حضرت آیت الله حاج میرزا یدالله عباس زاده رفیع، معروف به دوزدوزانی تبریزی، فرزند حاج عبد الحمید، فرزند حاج عباس و او فرزند حاج الله وردی، به سال ۱۳۱۴شمسی، برابر با ۱۳۵۴قمری، در خاندانی متدین و مذهبی در محله ی پل سنگی شهر تبریز چشم به جهان گشود.

پدر ایشان از تجار متدین و نیکوکار شهر تبریز بود و اجداد معظمٌ له سال ها پیش از تولد وی، از روستای دوزدوزان، واقع در هفتاد کیلومتری شهر تبریز، به این شهر مهاجرت و در آن جا رحل اقامت افکنده بودند.

تحصیلات مقدماتی و سطح

معظمٌ له در سال ۱۳۲۲شمسی، جهت فراگیری ادبیات فارسی و عربی وارد مکتب خانه شد و تحصیلات خود را نزد مرحوم حاج میر محمود آقا -که در شهر تبریز شهرت به سزایی داشت- و نیز مرحوم حاج آقا میرزا فرج الله فرا آموخت.
شوق تحصیل دانش های دینی، او را در سال ۱۳۲۵شمسی به مدرسه ی دینی حسن پاشا -واقع در میدان صاحب الامر (عجل الله تعالی فرجه)- کشاند و حضرت آیت الله دوزدوزانی در اندک مدتی با علاقه‌ی شدیدی که به فراگیری دانش داشت، در بین هم دوره های خود شاخص گردید.

از اساتید ایشان در آن مدت سه سال می توان به عالم ربانی، حضرت حجت الاسلام والمسلمین حاج میرزا رسول شاهدی اشاره نمود.
آنگاه در سال ۱۳۲۹شمسی، جهت استفاده از دیگر اساتید آن روزگار تبریز، در مدرسه‌ی علمیه‌ی طالبیه – مسجد جامع تبریز- مشغول به تحصیل شد و دروس ادبیات، منطق، اصول و شرح لمعتین مرحوم شهید ثانی را در محضر اساتیدی چون حضرات: مرحوم شیخ حسن چلوپز (حاشیه ی ملا عبدالله)، مرحوم میرزا آقا باغمیشه ای (مغنی اللبیب)، مرحوم حاج میرزا علی اصغر باغمیشه ای (شرح لمعه)، مرحوم حاج میرزا علی اصغر اخی جهانی، مرحوم حاج سید رضا مرندی (شرح لمعه)، مرحوم حاج میرزا ابو الفضل صدیق سرابی (معالم الأصول) و مرحوم سید هادی خسرو شاهی (شرح لمعه) فراگرفت.
ناگفته نماند که حضرت آیت الله دوزدوزانی از آغاز طلبگی به تدریس ادبیات در مسجد “خاله اوغلی” تبریز اشتغال داشتند و به تربیت طلاب می پرداختند.

مهاجرت به قم

معظمٌ له در حالی که هنوز به سن هجده سالگی نرسیده بود، در سال ۱۳۳۲شمسی و جهت تکمیل آموخته های خویش به شهر قم هجرت فرمود و باقی دروس سطح را نزد حضرات آیات: میرزا محمد مجاهدی تبریزی، شیخ احمد پایانی، سید حسین قاضی طباطبایی، شیخ راضی نجفی تبریزی (رحمه الله علیهم) و … به استفاده نشست.

تحصیلات اجتهادی

ایشان در سال ۱۳۳۷شمسی پس از درگذشت والد مکرمشان به حج بیت الله الحرام و زیارت مسجد النبی (صل الله علیه وآله) و نیز زیارت عتبات عالیات نایل آمدند و پس از بازگشت، تحصیل دروس خارج را در محضر اساتید بزرگ آن دوران آغاز نمودند.
معظم له در درس خارج فقه مرحوم آیت الله العظمی حاج سید حسین طباطبایی بروجردی (رحمه الله علیه) که در حرم حضرت معصومه (سلام الله علیها) برپا می شد، به مدت سه سال شرکت نمود و پس از درگذشت ایشان، مدتی در درس اصول رهبر کبیر انقلاب آیت الله العظمی سید روح الله موسوی خمینی که در مسجد سلماسی تشکیل می‌شد، حاضر آمد.

وی همچنین از دروس حضرات آیات عظام: سید محمد رضا موسوی گلپایگانی، میرزا هاشم آملی، سید محمد محقق داماد یزدی و شیخ حسن فرید اراکی (رحمت الله علیهم) نیز کامیاب شدند.
همچنین در محاضرات خارج فقه و اصول مرحوم حضرت آیت الله العظمی حاج سید محمدکاظم شریعتمداری (قدس الله سره الشریف) حضور محققانه جستند، مدت ۲۵ سال تمام، از افادات علمی ایشان در فقه و اصول مستفید گشت.

معظمٌ له یکی از شاگردان مبرز و برجسته‌ی حضرت آیت الله العظمی شریعتمداری (قدس الله سره الشریف) است که دوره‌ی کامل خارج فقه و اصول را در مدت ۲۵ سال از محضر ایشان فراگرفت و بنیه ی اجتهادی خود را در کلاس های درس ایشان استحکام بخشید.

همچنین معظم له در ایام مسافرت خود به عتبات عالیات، از محضر اساتید حوزه ی دانشگاه بزرگ علوی (علیه السلام) در نجف اشرف مستفید گشتندو در محاضرات حضرات آیات عظام: حاج سید ابو القاسم موسوی خویی، حاج سید محسن طباطبایی حکیم و حاج سید محمود شاهرودی ( رحمه الله علیهم ) حاضر آمده و تلمذ نمودند.

درس فلسفه

ایشان همچنین در کنار دروس متداول فقهی و اصولی حوزه، از علوم فلسفه غافل نشده و در کلاس های درس اسفار مرحوم علامه حاج سید محمد حسین طباطبایی تبریزی (رحمه الله علیه)، صاحب تفسیر شریف “المیزان” شرکت نمود و در ضمن آن، یک دوره درس منظومه‌ی حاج ملا هادی سبزواری؛ را به عده‌ای از فضلای حوزه تدریس نمود.

علاقه به معارف قرآنی

در پی حرکت با برکت مرحوم علامه طباطبایی (رحمه الله علیه) برای خارج کردن معارف قرآنی از دروس حاشیه ای حوزه  و نیز شوق درونی آیت الله دوزدوزانی تبریزی به تفسیر قرآن، از ۱۳۴۲شمسی به تشکیل حلقه های تفسیر قرآن اهتمام جستند و با ترتیب سُوَر قرآنی که پس از مدتی جای خود را به تفسیر موضوعی داد، به شرح و تبیین کتاب الهی مشغول شدند.
حاصل این جلسات که حدود ۵۰ سال به طول انجامید، در کنار سه جلد تفسیر موضوعی قرآن که به انتشار رسیده است، دفاتر متعددی است که به زیور طبع آراسته نشده است.

تدریس

همانطور که اشاره شد، معظم له از آغاز طلبگی در مدرسه ی دینی طالبیه به تدریس و تربیت طلاب اشتغال داشتند که پس از مهاجرت به قم نیز این رویه ادامه پیدا کرد.
تدریس و تربیت طلاب برای حضرت آیت الله العظمی دوزدوزانی تبریزی چنان جاذبه ای دارد که هرگز راضی به تعطیل آن نشده اند و به استثنای چند سالی که اجباراً از آن محروم شدند، همواره در این راه مقدس و متعالی به افاده می پردازد.
ایشان پس از تدریس دروس سطح به شکل مکرر، در پی درخواست افاضل حوزه و در سال ۱۴۰۰قمری به تشکیل حلقات خارج فقه و اصول پرداختند که درس خارج فقه همچنان ادامه دارد.
تعدادی از طلاب و افاضل علوم دینی از دروس معظم له در مسجد امام زین العابدین (علیه السلام) مستفید می شوند و برخی نیز به مکتوب کردن دروس می پردازند.
تاکنون چندین جلد از دروس خارج فقه ایشان نیز منتشر شده است.
هم اکنون درس خارج فقه و اخلاق معظم له هر روز از ساعت 8 صبح در مسجد اعظم قم، با حضور طلاب، علما و پژوهشگران حوزه علمیه برگزار می گردد.

آیت الله العظمی دوزدوزانی تبریزی در حال تدریس در مسجد اعظم قم

حضرت آیت الله العظمی سید محمدکاظم شریعتمداری (قدس سره) :
جناب العالم الفاضل، علم الأعلام، حجه الإسلام والمسلمین، الحاج المیرزا یدالله دوزدوزانی دامت إفاضاته، ممّن حضر فی أبحاثی سنین عدیده حضور تفهمٍ وتعمقٍ وتحقیقٍ، فنال مناه وفاز مبتغاه، فجدّ واجتهد، و بلغ مرتبهً عالیهً من العلم والسداد، فهو الیوم من العلماء العاملین، والفضلاء المحققین، فلله درّه وکثّر الله فی أهل العلم أمثاله.

حضرت آیت الله العظمی سید محمدرضا گلپایگانی:
…و ممّن سلک سبیل السلف، و بذل جهده و صرف شطراً من عمره فی طلب العلوم الدینیه، وحاز مرتبهً من الفضل، جناب العلّامه حجه الإسلام الحاج میرزا یدالله الدوزدوزانی أیّده الله تعالی… .

مرجعیت

حضرت آیت الله العظمی دوزدوزانی تبریزی از سال ۱۳۷۳ شمسی و در پی درخواست برخی اعاظم و مومنین، به انتشار فتاوای خود در ضمن حاشیه بر کتاب “خلاصه الاحکام” پرداخت و علی رغم میل باطنی به مرجعیت رسید و در سال ۱۳۷۷ شمسی اقدام به چاپ رساله ی “توضیح المسائل” نمودند.
رساله ی عملیه ی ایشان تا به حال در چاپ های متعدد و به زبان های فارسی، عربی، اردو، آذربایجانی، استانبولی در تیراژهای بالا به چاپ رسیده و به ویژه در سال های اخیر، میزان مراجعه کنندگان از اقصی نقاط ایران و آذربایجان و نیز کشورهایی چون آذربایجان، ترکیه، پاکستان و هندوستان و عربستان … رو به ازدیاد بوده است.

آثار وتالیفات

هر چند تمحض و تمرکز ایشان بر روی تدریس علوم دینی چندان مجالی برای تالیف کتاب بر ایشان نگذاشته و شخصا نیز به نوشتن کتاب هایی که چندان مطالب جدیدی در آن یافت نمی شود، اشتیاقی نشان نمی دهند، ولی مکتوبات متعددی به شکل انتشار یافته و مخطوط از ایشان موجود است که به آن اشاره می کنیم:

۱- العروه الوثقی
۲- منهاج الصالحین
۳- البیان الباهر فی صلاه المسافر
۴- أحسن البیان فی تفسیر القرآن
۵- تفسیر الأیات الولایه؛ آیه التطهیر
۶- تحقیق لطیف حول التوقیع الشریف
۷- الخمس فی عصر النبی (صلی الله علیه وآله) والرد على بعض الشبهات
۸- الدروس حول نزول القرآن
۹- الدروس حول الموت و الحیاه و البرزخ و اشراط الساعه
۱۰- الدروس حول المعاد
۱۱_ ارشاد المؤمنین [حاشیه بر ارشاد المومنین مرحوم آیت الله العظمی حجت]
۱۲-الرساله الهلالیه فی ثبوت الهلال
۱۳_ رساله هلالیه در آغاز ماه قمری
۱۴- تغییر جنسیت، آری یا نه؟!
۱۵- رساله توضیح المسائل [تاکنون بیش از 19 بار در تیراژهای فراوان و زبان های مختلف چاپ شده است.]
(به زبان های فارسی، عربی، آذربایجانی، استانبولی،اردو)
۱۶- مناسک حج تمتع
۱۷- مناسک حج عمره
۱۸-استفتائات جلد ۱و۲
۱۹- کتاب قصاص [مخطوط]
۲۰- تفسیر ترتیبی سوره هایی از قرآن [مخطوط]
۲۱_ دوره کامل اصول و فقه [مخطوط]

تقریرات

دوره کامل اصول و فقه
۱- تقریرات بحث زکاه [مخطوط]
۲- تقریرات صلاه جماعت [مخطوط]
۳- تقریرات خمس [مخطوط]
۴- تقریرات حلق لحیه [مخطوط]
5-  تقریرات مکاسب محرمه [مخطوط]
6-  تقریرات اجتهاد و تقلید [مخطوط]
7-  تقریرات حج [مخطوط]
8-  تقریرات اطعمه و اشربه [مخطوط]
و ….