احکام وقف

مسأله 2685 ) اگر کسى چیزى را وقف کند، از ملک او خارج مى‏شود و خود او و دیگران نمى‏توانند آن را ببخشند و یا بفروشند و کسى هم از آن ملک ارث نمى‏برد ولى در بعضى از موارد که در مسأله 2102 گفته شد، فروختن آن اشکال ندارد.


مسأله 2686 ) لازم نیست صیغه وقف را به عربى بخوانند، بلکه اگر مثلاً بگوید خانه خود را وقف کردم و خودش یا کسى که خانه را براى او وقف کرده یا وکیل یا ولى آن کس بگوید قبول کردم وقف صحیح است بلکه وقف، با عمل نیز محقق مى‏شود، مثلاً چنانچه حصیرى را به قصد وقف بودن در مسجد بیندازد و یا جائى را به قصد مسجد بودن بسازد و در اختیار نمازگزاران بگذارد، وقفیّت محقق مى‏شود و در موقوفات عامّه مثل مسجد و مدرسه یا چیزى که براى عموم وقف کند یا مثلاً براى فقرا یا سادات وقف نماید، قبول کردن کسى در صحت وقف لازم نیست.


مسأله 2687 ) اگر ملکى را براى وقف معین کند و پیش از خواندن صیغه وقف پشیمان شود یا بمیرد وقف درست نیست.


مسأله 2688 ) کسى که مالى را وقف مى‏کند احوط و اولى این است که قصد قربت داشته باشد و از موقع خواندن صیغه، مال را براى همیشه وقف کند و اگر مثلاً بگوید این مال بعد از مردن من وقف باشد، چون از موقع خواندن صیغه تا مردنش وقف نبوده، صحیح نیست و نیز اگر بگوید تا ده سال وقف باشد و بعد از آن نباشد یا بگوید تا ده سال وقف باشد، بعد پنج سال وقف نباشد و دوباره وقف باشد، وقف صحیح نمى‏باشد.


مسأله 2689 ) وقف در صورتى صحیح است که مال وقف را به تصرف کسى که براى او وقف شده یا وکیل یا ولى او بدهند ولى اگر چیزى را بر اولاد صغیر خود وقف کند و از طرف آنان قصد قبض کرده نگهدارى نماید، وقف صحیح است.


مسأله 2690 ) ظاهر این است که در وقف‏هاى عام از قبیل مدارس و مساجد و امثال اینها قبض معتبر نباشد و وقفیّت به مجرّد وقف نمودن محقق مى‏شود.


مسأله 2691 ) کسى که مال خود را وقف مى‏کند باید مکلّف و عاقل باشد و شرعاً بتواند در مال خود تصرف کند، بنابر این سفیهى که مال خود را در کارهاى بیهوده مصرف مى‏کند، چون حق ندارد در مال خود تصرف نماید اگر چیزى را وقف کند، صحیح نیست.


مسأله 2692 ) اگر مالى را براى کسانى که به دنیا نیامده‏اند وقف کند، درست نیست ولى اگر براى زندگان و بعد از آنها براى کسانى که بعداً به دنیا مى‏آیند وقف نماید مثلاً چیزى را بر اولاد خود وقف کند که بعد از آنان وقف نوه‏هاى او باشد و هر دسته‏اى بعد از دسته دیگر از وقف استفاده کنند، صحیح است.


مسأله 2693 ) اگر چیزى را براى خودش وقف کند مثل آن که دکانى را وقف کند که عایدى آن را بعد از مرگ او خرج مقبره‏اش نمایند، صحیح نیست ولى اگر مثلاً مالى را بر فقرا وقف کند و خودش فقیر شود، مى‏تواند از منافع وقف استفاده نماید.


مسأله 2694 ) اگر براى چیزى که وقف کرده متولّى معین کند، باید مطابق قرارداد او رفتار نمایند و اگر معین نکند، چنانچه بر افراد مخصوصى مثلاً بر اولاد خود وقف کرده باشد و آنها بالغ باشند، اختیار با خود آنان است و اگر بالغ نباشند اختیار با ولى ایشان است و براى استفاده از وقف اجازه حاکم شرع لازم نیست.


مسأله 2695 ) اگر ملکى را مثلاً بر فقرا یا سادات وقف کند، یا وقف کند که منافع آن به مصرف خیرات برسد، در صورتى که براى آن ملک متولّى معین نکرده باشد اختیار آن با حاکم شرع است.


مسأله 2696 ) اگر ملکى را بر افراد مخصوصى مثلاً بر اولاد خود وقف کند که هر طبقه‏اى بعد از طبقه دیگر از آن استفاده کنند، چنانچه متولى ملک آن را اجاره دهد و بمیرد اجاره باطل نمى‏شود، ولى اگر متولى نداشته باشد و یک طبقه از کسانى که ملک بر آنها وقف شده، آن را اجاره دهند و در بین مدت اجاره بمیرد، اجاره باطل مى‏شود و در صورتى که مستأجر مال ‏الإجاره تمام مدت را داده باشد، مال‏ الإجاره از زمان مردنشان تا آخر مدت اجاره را از مال آنان مى‏گیرد.


مسأله 2697 ) اگر ملک وقف خراب شود، از وقف بیرون نمى‏رود.


مسأله 2698 ) ملکى که مقدارى از آن وقف است و مقدارى از آن وقف نیست، اگر تقسیم نشده باشد، حاکم شرع یا متولى وقف مى‏تواند با نظر خبره سهم وقف را جدا کند.


مسأله 2699 ) اگر متولى وقف خیانت کند و عایدات آن را به مصرفى که معین شده نرساند، حاکم شرع مى‏تواند به جاى او متولى امینى معین نماید.


مسأله 2700 ) فرشى را که براى حسینیه وقف کرده‏ اند، نمى‏شود براى نماز به مسجد ببرند، اگرچه آن مسجد نزدیک حسینیه باشد.


مسأله 2701 ) اگر ملکى را براى تعمیر مسجدى وقف نمایند، چنانچه آن مسجد احتیاج به تعمیر ندارد و انتظار هم نمى‏رود که تا مدتى احتیاج به تعمیر پیدا کند مى‏توانند عایدات آن ملک را به مصرف مسجدى که احتیاج به تعمیر دارد، برسانند.


مسأله 2702 ) اگر ملکى را وقف کند که عایدى آن را خرج تعمیر مسجد نمایند و به امام جماعت و به کسى که در آن مسجد اذان مى‏گوید بدهند، در صورتى که بدانند یا گمان داشته باشند که براى هر یک چه مقدار معین کرده، باید همان‏طور مصرف کنند و اگر یقین یا گمان نداشته باشند، باید اول مسجد را تعمیر کنند و اگر چیزى زیاد آمد بین امام جماعت و کسى که اذان مى‏گوید به‏طور مساوى قسمت نمایند و بهتر آن است که این دو نفر در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.